هرآنچه باید درباره داروهای اضطراب بدانید

افرادی که به طور مداوم دچار اضطراب هستند ممکن است از داروهای ضداضطراب برای مدیریت علائم خود بهره‌مند شوند. پزشک می‌تواند مناسب‌ترین گزینه را برای هر فرد تعیین کند.

این مقاله به بررسی انواع اصلی داروهای ضداضطراب می‌پردازد و خطرات و عوارض جانبی آن‌ها را فهرست می‌کند.

چهار نوع اصلی داروی ضداضطراب کدامند؟

انواع مختلفی از داروها می‌توانند علائم اضطراب را درمان کنند. انجمن اضطراب و افسردگی آمریکا (ADAA) خاطرنشان می‌کند که چندین نوع دارو برای اختلالات اضطرابی وجود دارد.

مهارکننده‌های بازجذب سروتونین (SSRIs)

اگرچه SSRIs نوعی داروی ضدافسردگی محسوب می‌شوند، پزشکان می‌توانند آن‌ها را برای افراد مبتلا به اضطراب و اختلال وسواس فکری-عملی (OCD) نیز تجویز کنند.

طبق یک مقاله منتشرشده در سال ۲۰۲۲، پزشکان SSRIs را به عنوان خط اول درمان دارویی برای اختلال اضطراب فراگیر در نظر می‌گیرند.

این داروها با جلوگیری از بازجذب سروتونین توسط سلول‌های عصبی در مغز عمل می‌کنند؛ ماده‌ای شیمیایی که نقش حیاتی در تنظیم خلق‌وخو دارد.

نمونه‌هایی از SSRIs که برای اضطراب تجویز می‌شوند عبارتند از:

اثر این داروها معمولاً ظرف ۲ تا ۶ هفته ظاهر می‌شود، اما ممکن است برای همه افراد مؤثر نباشند. معمولاً افراد این داروها را به مدت ۶ تا ۱۲ ماه مصرف می‌کنند و سپس به تدریج دوز مصرفی را کاهش می‌دهند.

این داروها وابستگی‌زا نیستند، به این معنا که معمولاً منجر به اعتیاد نمی‌شوند. افراد باید پیش از کاهش یا قطع مصرف دارو، با پزشک مشورت کنند.

---

مهارکننده‌های بازجذب سروتونین-نوراپی‌نفرین (SNRIs)

SNRIs نیز نوعی داروی ضدافسردگی هستند که می‌توانند برای درمان افسردگی و اضطراب مؤثر باشند. پزشکان همچنین ممکن است این داروها را برای درمان برخی از دردهای مزمن تجویز کنند.

انجمن اضطراب و افسردگی آمریکا (ADAA) خاطرنشان می‌کند که متخصصان این داروها را نیز به‌عنوان درمان خط اول برای اضطراب در نظر می‌گیرند. با این حال، تأثیر آن‌ها در درمان OCD به اندازه SSRIs نیست.

این داروها با کاهش بازجذب دو ماده شیمیایی سروتونین و نوراپی‌نفرین در مغز عمل می‌کنند.

نمونه‌هایی از SNRIs مورد استفاده در اضطراب:

مانند SSRIs، این داروها نیز ممکن است چند هفته طول بکشد تا اثر کامل خود را نشان دهند.

---

داروهای ضدافسردگی سه‌حلقه‌ای (TCAs)

TCAs دسته‌ای قدیمی‌تر از داروهای ضدافسردگی هستند. اگرچه در درمان افسردگی و اضطراب مؤثرند، اما پزشکان اغلب SSRIs را ترجیح می‌دهند زیرا عوارض جانبی کمتری دارند.

با این حال، TCAs ممکن است برای برخی افراد که از سایر داروها نتیجه نمی‌گیرند، مفید باشند.

این داروها با مسدود کردن بازجذب سروتونین و نوراپی‌نفرین در مغز عمل می‌کنند و سطح این انتقال‌دهنده‌های عصبی را افزایش می‌دهند.

نمونه‌هایی از TCAs برای اضطراب عبارتند از:

---

بنزودیازپین‌ها

بنزودیازپین‌ها نوعی آرام‌بخش هستند که علائم فیزیکی اضطراب مانند انقباض عضلانی را کاهش می‌دهند. این داروها باعث آرامش شده و اثر آن‌ها سریعاً ظاهر می‌شود.

حداکثر غلظت این داروها در خون معمولاً ۱ تا ۲ ساعت پس از مصرف ایجاد می‌شود، اما افراد ممکن است زودتر از آن اثر دارو را احساس کنند.

نمونه‌هایی از بنزودیازپین‌ها:

اگرچه این داروها در درمان کوتاه‌مدت مؤثر هستند، اما پزشکان به ندرت آن‌ها را تجویز می‌کنند، زیرا اثربخشی‌شان با گذر زمان کاهش می‌یابد و ممکن است اعتیادآور باشند.

به دلیل این خطرات، کارشناسان توصیه می‌کنند مصرف مداوم بنزودیازپین‌ها بیشتر از ۶ ماه نباشد.

برخی افراد ممکن است از بنزودیازپین‌ها برای مدیریت اضطراب موقت استفاده کنند. برای نمونه، افرادی که از پرواز می‌ترسند ممکن است پیش از پرواز از این دارو استفاده کنند.

در برخی موارد، افراد ممکن است در کنار SSRIs به مدت ۲ تا ۴ هفته از بنزودیازپین استفاده کنند تا زمانی که داروی SSRI شروع به اثر کند.

سایر داروهای اضطراب

داروهای دیگری نیز وجود دارند که می‌توانند در درمان اضطراب مفید باشند، هرچند پزشکان معمولاً آن‌ها را در صورت عدم اثربخشی SSRIs یا داروهای مشابه تجویز می‌کنند.

مسدودکننده‌های بتا (Beta-blockers)

این داروها معمولاً برای افرادی با فشار خون بالا و مشکلات قلبی تجویز می‌شوند، اما در برخی شرایط خاص به‌صورت خارج از دستور مصرف (off-label) برای اضطراب نیز استفاده می‌شوند.

بتا بلوکرها اثر نوراپی‌نفرین را کاهش می‌دهند، و در نتیجه می‌توانند برخی علائم فیزیکی اضطراب را کاهش دهند.

نمونه‌هایی از این داروها:

• آتنولول (Tenormin)

• پروپرانولول (Inderal)

بوسپیرون (Buspirone)

این داروی ضداضطراب ممکن است برای درمان علائم اضطراب کوتاه‌مدت یا بلندمدت تجویز شود.

بوسپیرون (BuSpar) کندتر از بنزودیازپین‌ها عمل می‌کند و ممکن است برای همه نوع اختلال اضطرابی مؤثر نباشد، اما عوارض جانبی کمتری دارد و خطر وابستگی کمتری را به همراه دارد.

مهارکننده‌های مونوآمین اکسیداز (MAOIs)

MAOIs یکی از نخستین انواع داروهای ضدافسردگی هستند. پزشکان ممکن است آن‌ها را برای برخی از انواع اضطراب به‌صورت خارج از دستور تجویز کنند، هرچند این داروها ممکن است عوارض جانبی جدی ایجاد کنند و به همین دلیل به‌ندرت تجویز می‌شوند.

نمونه‌هایی از MAOIs عبارتند از:

• ایزوکاربوکسازید (Marplan)

• فنلزین (Nardil)

• سلژیلین (Emsam)

• ترانیل‌سیپرومین (Parnate)

---

عوارض جانبی داروهای اضطراب

داروهای ضدافسردگی و سایر داروهای اضطراب ممکن است در برخی افراد عوارض جانبی ایجاد کنند.

این عوارض معمولاً طی چند هفته از بین می‌روند، اما اگر شدید یا پایدار بودند، حتماً باید با پزشک مشورت شود.

برخی پزشکان توصیه می‌کنند برای کاهش عوارض جانبی، داروها همراه غذا مصرف شوند یا در صورتی که دارو بر خواب تأثیر نمی‌گذارد، شب‌ها استفاده شوند.

نوع عوارض جانبی ممکن است بسته به نوع دارو متفاوت باشد:

عوارض SSRIs

عوارض SNRIs

مشابه SSRIs به علاوه:

عوارض TCAs

عوارض بنزودیازپین‌ها

ریسک‌های جدی بنزودیازپین‌ها شامل:

عوارض بتابلوکرها

افراد مبتلا به آسم یا دیابت باید قبل از مصرف با پزشک مشورت کنند.

عوارض بوسپیرون

عوارض MAOIs

این داروها با بسیاری از داروها، غذاها و نوشیدنی‌ها تداخل دارند. بنابراین، بیمار باید فهرست کامل مواردی که باید از آن‌ها پرهیز کند را از پزشک دریافت کند.

---

خطر خودکشی و داروهای ضدافسردگی

در سال ۲۰۰۴، سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) هشدار جعبه سیاه (black-box warning) را برای تمام داروهای ضدافسردگی صادر کرد.

این هشدار مربوط به افزایش ریسک افکار و رفتارهای خودکشی در کودکان و جوانان زیر ۲۵ سال هنگام استفاده از این داروهاست.

---

درمان‌های خانگی اضطراب

برای مدیریت اضطراب، افراد ممکن است از روش‌های خانگی زیر بهره‌مند شوند:

برخی افراد از سرگرمی‌هایی مانند نقاشی، موسیقی یا نگهداری از حیوان خانگی، تسکین می‌یابند.

---

درمان‌های جایگزین

یکی از مؤثرترین درمان‌های غیردارویی برای اضطراب، رفتاردرمانی شناختی (CBT) است. در این روش، افراد با بررسی افکار و رفتارهای خود، یاد می‌گیرند چگونه عوامل اضطراب‌زا را کنترل کنند.

روش‌های دیگر درمانی نیز وجود دارند و ممکن است برای هر فرد متفاوت عمل کنند. مشاوره با روان‌درمانگر برای یافتن روش مناسب ضروری است.

چه زمانی باید با پزشک تماس گرفت؟

هر فردی که علائم اضطراب را تجربه می‌کند باید با پزشک مشورت کند. پزشک ممکن است روان‌درمانی، دارو، یا ترکیبی از هر دو را توصیه کند.

برای تشخیص، پزشک ابتدا معاینه جسمی انجام می‌دهد و سپس از نظر روانی فرد را ارزیابی می‌کند.

پس از شروع مصرف دارو، معمولاً جلسات پیگیری هر ۲ تا ۴ هفته برای بررسی اثربخشی دارو برنامه‌ریزی می‌شود.

هر فرد ممکن است واکنش متفاوتی به دارو داشته باشد. اگر پس از چند هفته یا ماه، بهبودی حاصل نشد، پزشک ممکن است داروی دیگری را تجویز کند.

هیچ‌گاه نباید دارو را بدون نظر پزشک قطع کرد، زیرا ممکن است علائم ترک ایجاد شود.

---

پرسش‌های پرتکرار

پرکاربردترین داروی اضطراب چیست؟
بنزودیازپین‌ها جزو پرکاربردترین داروهای ضداضطراب هستند، ولی به دلیل عوارض جانبی، درمان خط اول نیستند. SSRIs و SNRIs به‌عنوان درمان خط اول توصیه می‌شوند.

بهترین دارو برای تسکین اضطراب چیست؟
هیچ داروی خاصی برای همه افراد بهترین نیست. پزشک ممکن است بسته به شرایط بیمار یکی از چهار گروه اصلی (SSRIs، SNRIs، TCAs، بنزودیازپین‌ها) را تجویز کند.

کدام داروی اضطراب کمترین عوارض را دارد؟
هر دارویی ممکن است عوارضی داشته باشد، اما SSRIs معمولاً عوارض کمتری نسبت به TCAs دارند. همچنین بوسپیرون عوارض کمتری نسبت به بنزودیازپین‌ها دارد.

چگونه بفهمم که به داروی ضداضطراب نیاز دارم؟
اگر علائم اضطراب مانند بی‌قراری، افکار تند، عدم تمرکز و تنش روزانه در زندگی شما اختلال ایجاد کرده، بهتر است با پزشک مشورت کنید.

---

جمع‌بندی نهایی

راه‌های متنوعی برای درمان اضطراب وجود دارد. داروهای اصلی شامل SSRIs، SNRIs، TCAs و بنزودیازپین‌ها هستند. در صورت عدم اثربخشی، داروهایی مانند بتابلوکرها، بوسپیرون یا MAOIs ممکن است تجویز شوند.

برای یافتن درمان مناسب، همکاری مستمر با پزشک ضروری است. اگر دارویی تأثیر مطلوبی ندارد یا عوارض دارد، باید موضوع را با پزشک در میان گذاشت تا دوز یا نوع دارو تغییر کند.